Usta Ellerden Çıkıp Gözlere Hitap Eden Bir Sanat: Çiniler

Çiğdem Kanlıoğlu — Fri, 25 Nov 2016 05:00:13 +0000

Bu sefer ki yazımda da çini sanatının güzelliklerine değinmek istedim. Genel olarak bakarsak çok zevkli olan, baktıkça göz zevkimizi ve estetik algılarımızı okşayan çinilere bir de yakından bakmaya görün. Zevkli olduğu kadar derin bir konudur çiniler. Her dönemde yapılara ustalıkla uygulanan, renk cümbüşü içerisinde bizlere sunulan o şahane renkleri ve motifleri tasarlamak, anlamlandırmak, ortaya çıkarmak tabi ki de usta ellerin işidir. Kobalt mavisi, firuze rengi… Bende bilmezdim ta ki öğrencilik dönemlerinde Selçuklu dönemi çini sanatını görene kadar. Ah bu Selçuklu! Ufkumu genişleten uygarlık… Lakin çini sanatının çıkış noktasına genel olarak bakacak olursak ilk örnekler Mısır ve Mezopotamya’dadır.

Anadolu Selçuklu Dönemi’ne ait Figürlü süslemeli çini örneği

Çini Sanatı

Dediğim gibi çini sanatı derin bir konudur ne kadar çok bilgi sunsak azdır. Benim algıyı çekmek istediğim nokta; çininin hem günlük kullanım eşyalarında hem de mimari yapılarda yer aldığı asaletli halidir. Semerkant Gür-i Emir Türbesi mesela… Abidevi kubbesinin özenle tasarlanmış çinilerinin renk asaletini, uyumunu, zerafetini hepimiz biliyoruz. Lacivert, türkuaz ve mavinin belli bir kompozisyon dahilinde uyum ve simetri içerisinde tasarlanışı tabloya, manzaraya bakarcasına insana huzur verir.

Uzun uğraşlar sonucu ortaya çıkan çini eserlerin yazı, geometrik, figürlü ve bitkisel süslemelerle birbirine harmanlandığı örnekler çok fazladır. Özellikle figürlü süslemelere bakıldığında birçok örnek belli ikonografik anlamlar taşımaktadır. Genellikle bu anlamlar Selçuklu dönemi çerçevesinde bakıldığında saray yaşamı av, taht, eğlence sahneleriyle döneme ışık tutma açısından da çok büyük önem taşımaktadırlar. Kullanılan renkler, tekniklerle zor ve aşamalı bir biçimde ortaya çıkan bu tarz çini örnekleri günlük kullanım eşyalarında görülmektedir.

Bursa Yeşil Türbe

Osmanlı’da Çini Hikayesi

Gelelim Osmanlılar’a… İznik’ten başlayıp Kütahya’dan Tekfur Sarayı’na oradan Çanakkale’ye uzanan çini hikayesinde çok fazla başarılı örnekler verilmiştir. Buna memleketim Bursa’nın Yeşil Türbe’sini örneklemeden geçemem. Yeşil insana nasıl bir huzur verir sorusunun cevabıdır Yeşil Türbe. Dışı ayrı içi ayrı güzellikte sunulan çini örneklerinin insana kattığı manevi huzur anlatılmaz yaşanır niteliktedir.

Sonuç olarak farklı dönemlerden örneklerle pekiştirerek anlatabildiğim ifade edebildiğim kadarıyla umarım bin bir emekle yapılan çinilere biraz olsun dikkat çekebildiysem ve doğru ifade edebildiysem ne mutlu bana. Sanatla kalmak dileğiyle…

The post Usta Ellerden Çıkıp Gözlere Hitap Eden Bir Sanat: Çiniler appeared first on Sanat Duvarı.

Anadolu’daki En Nadide Değerlerimizden Biri: Taç Kapılar

Çiğdem Kanlıoğlu — Mon, 14 Nov 2016 14:27:56 +0000

Sanat tarihçi ruhumla bu alanda en ilgi duyduğum, beni cezbeden değerlerden biri de taç kapılar olmuştur. Kolay değil Anadolu Selçukluları gibi güçlü ve şanlı bir devlete yine bu şana yakışır şekilde medreselere, hanlara, camilere efsanevi boyutlarda taç kapılar yapılması gerekirdi. Onlar da öyle yaptılar. Dönem ustaları o taşlara dantel işler gibi, resim yapar gibi hayranlık duyulurcasına kendilerinden yüzyıllarca söz ettirecek motifleri işlediler. O motiflerin her biri dile gelecek şekilde manalar taşıdı. Bir Divriği Ulu Cami desem… Neresinden başlanır ki bu abidevi eserin Anadolu Elhamrası’nın… Boşuna dememiş Evliya Çelebi ”Methinde diller kısır, kalem kırıktır” diye… Aynen de öyle. O yüzeyden taşmış üç boyutlu süslemeler o çift başlı kartal ikonografisi, o güneş ışığının geliş açısına göre tasarlanan silüetler… Yapan usta nur olsun yerinde dinlensin. Nasıl bir yetenek nasıl bir beceridir o hala düşündükçe, o motiflere baktıkça şaşarım. Sanki bir resme bir heykele bakıyormuş izlenimi veriyor insana. Hiç kusur tek bir hata olmadan taşa o şekli vermek tabi ki de her yiğidin harcı değildir. Hele ki sadece teknolojinin esiri olarak yaşadığımız şu yüzyılda gençlerimizin estetiklikten ve sanatsal zekadan uzak olması, hatta duvara çivi bile çakamaması, 13. yüzyılın taş ustalarıyla mukayese edilmeyecek durumda olduğumuzun acı gerçekleri arasındadır.

İnce Minareli Medrese taç kapısı

Taç Kapılar

Demem o ki ben ne kadar anlatsam da görmek yaşamak gerekir o güzellikleri, iyisi mi yolunuz düşerse bir Divriği Ulu Camiye, bir Konya İnce Minareli Medresesi’ne, Erzurum Çifte Minareli Medrese’ye uğrayın derim. Tabi bu sadece Anadolu Selçuklu Devleti’ne özgü olmayıp Osmanlı sanatında da sürüp giden bir gelenek olmuştur. Lakin en çok adından söz ettiren dönem Selçuklular olmuştur. Sözün özü sanata estetiğe nasıl değer verildiği, bir devletin kendinden nasıl asırlarca söz ettirdiği o motiflerde saklıdır.

Niğde Alaeddin Cami taç kapısı

The post Anadolu’daki En Nadide Değerlerimizden Biri: Taç Kapılar appeared first on Sanat Duvarı.

Çiğdem Kanlıoğlu – Sanat Duvarı

Usta Ellerden Çıkıp Gözlere Hitap Eden Bir Sanat: Çiniler

Çini Sanatı

Osmanlı’da Çini Hikayesi

Anadolu’daki En Nadide Değerlerimizden Biri: Taç Kapılar

Taç Kapılar