Anlayamadı ve ağlayamadı

Bomboş baktılar öyle

Bin bir emek çizdiğim tabloma

Kendine söylermişcesine fısıldadı biri

“Kapkara bu” dedi

“Bu adam delirmiş mi?”

Oysa ben

Güneşini yitirmiş bir dünyada

Sırtında son kara lokması

Ve yanaklarında simsiyah gözyaşları

Umudunu kaybetmiş

Yorgun bir karınca çizmiştim

Hayallerimle onlarca fırçaya ve

Siyahın her tonuna değmiştim

Herkes baktı

Kimse anlayamadı

Bir ben ağladım

The post Karıncanın Gözyaşı appeared first on Sanat Duvarı.

Hırsızlık ne kadar kötü, hele birde yoksulun en değerlisini çalan ne alçak ne kadar aşağılık biri değil mi? Düşünsene hayal et garip yoksul o kişi anca idare ederken, biri gelip kaşla göz arasında alıp gidiyor bütün birikimi. Bide hayalleri çalanlar var,  ümitsiz bir hayat yenilebilmekle alakalı, ümidi bitmiş bayat bir dilim kek gibidir, güzel olabilme ihtimalini öncelerde yitirmiş gideceği ve sonu belli bir yolculukta seyreden, sefil yolcu gibi mağdur.

Söyle bana bir insan bir serveti bir ömürde yapabilir mi? Yapar dersin bana hadi tamam ama bir insan hayallerini çaldırsa birine bir daha o kadar güzel hayalleri bir daha ne Zaman yapabilir? Ya da doğru şekilde sorayım, bir daha o hayaller bu adam yada hanımın karşısına kim bilir ne zaman çıkar? Ben söyleyeyim şanslı değilse bir daha hiç çıkmayacak. Düşün.

Fakirin malını çalmak ne kadar zelil bir davranışsa, umutları yok etmek insanı yaşama bağlayan damarlarını kesmekle aynı anlama gelmez mi?

Düşün. Yazık değil mi yatağına yatarken ağlamaya sebep olmak ya da yazık değil mi geleceğe öyle anlamsız boş boş bakmaya sebep olmak.

Dinle kulak ver! Sahip çık umutlarına benim ki gitmedi kurtuldu ipten çevirdi idamlık mahkum azat ettirildi, döndü geldiği yere. Ya gitseydim, ya gitseydim bir daha çok zor gelirdim aranıza bi daha gülemezdim en içten neşemle, komik diye izlediğim her şeye ağlardım, bağırırdım suçu günahı olmayan sabi sıbyana, önüme çıkan herkese… Ben aslında hiç gitmedim öbür tarafa sanki öyle ağırlaştı omuzlarım her şeyin farkındalığında.

Senin hayatın, senin omuzunda yazık ne kimseye yük yap kendini ne de yere seril. Bir daha onurun olmayacakmış gibi pervasızca.

Sev ama çok sev kaderine isyan etmeden elindekini, elinde yoksa hayallerindekini çok sev çünkü o senin.

Ağla ama sadece mutluluğa, değerini karşılayabilir mi dünyalık hiçbir şey gözyaşının karşılığını; Ancak en mutlu anda kahkahalar arasında istemsiz akan gözyaşını o kahkahalar ödeyebilir hem de misliyle.

Çok mutlu ol en sevdiklerinin yanında sahip olduklarına bedel olarak.

Acı çekme zaten yeterince acı çeken var şu hayatta.

(Sonuç olarak kutup ayıları çok yalnız.)

The post İdam Gerektiren Tek Suç; Umut Hırsızlığı appeared first on Sanat Duvarı.

Sinema aslında tüm dünya ülkelerinde konusunu ülke içindeki olaylara ve gelişmelere göre oluşturmuştur. Sinemanın bir diğer konusu da bütün üçüncü dünya ülkelerinin paylaştığı ortak siyasi kargaşadır ve bu durum sinemanın politik konuları başlık almasına sebep olmuştur. Hollywood merkezli endüstriyel birinci sinema  II. Dünya savaşından sonra ortaya çıkan sokağa inen auter sinemanın politik duruşları olduğunu görürüz. Bunlardan farklı üçüncü sinemanın politikadan ne anladığı ise aynı zamanda onun filmi bir eylem olarak gören militan tavrını oluşturmaktadır.

Üçüncü sinemaya salt politik sinema diyemeyiz. Çünkü tüm filmlerin aslında politik olduğunu görürüz ama bütün filmler aynı politik tarzda politik değildir. Ve her birinin politik olmanın yanında konularına ve işlendikleri ülkelere göre değişmektedir

Üçüncü sinemanın çıkışı endüstriyel ve auter sinemadan çok uzakta üçüncü dünya ülkelerinin kendi tarzlarını ortaya koyduğu ve sinemanın yeniden şekillenmesinde rol  oynayacak adımları atmışlardır.

Üçüncü sinema Karl Marx’ın deyimiyle yaptığı ‘’ezilen, sömürülen halkların ve proletaryanın’’ yanında saf tutmuş, yaşam koşullarını, açlığını ve tokluğunu onlarla birleştirmiş ve bizzat kendisi bir silah haline gelmiş olan kamerasıyla, yanlızca onları resmetmek gözlemlemek  izlemek değil aynı zamanda onlarla beraber kollektif üretimle anın içinde eylemin mücadelenin içinde beraber bir mermiye dönüşen filmin erişebilir, görülebilir, sunulabilir koşullarını bizzat yaratarak gösterimin kendisini de yeni bir eylem ve mücadele  aracı haline getiren orta sınıf entelektüelinin de politik sinemasıdır.

Üçüncü dünyada sinema halka estetik bir haz yaşatmaktan daha çok, yaşam haklarını ellerinden alınmış insanların bir çıkış arayışının bilinç taşıyıcılığını yaparken bir yandan da ülkelerin de kendi gibi düşünenleri tanıma olanaklarını sunuyorlar.

Endüstrileşmenin gelişimi üçüncü dünyada artan ulusal bilinçlenme ile birleşince yeni bir sosyalist devrim çağının üçüncü dünya ülkelerin de filizlendiğine dair yaygın bir inanca yol açtı. Vietnam savaşına karşı duruş Amerika’ daki yeni siyahi bilinçlenme Latin Amerika’da belirmeye başlayan silahlı gerilla, komünist bloktaki Çin ve SSCB  gibi çoğu ülkelerde de yaşayan Amerikan destekli kanlı darbeler dünyanın yeniden şekil almasında rol oynuyordu.

Böyle bir ortamda film yapmaya başlayan yönetmenler ürünlerinde bu dönemin bu karışıklığını konu almaya başladılar. Türkiye’de de Yılmaz Güney bu boşluğun karşılığıydı.

Üçüncü dünya sinemacıları için değişim isteğinin cezası çok ağır oldu.  Kimisi sansüre uğradı, kimisi hapse atıldı, kimisi sürgüne gönderildi. Ülkelerdeki hakim ideoloji istediğinin dışında bir sinema hayal etmedi. Brezilya’daki cinemanovo hareketinin hemen ardından gelen kötü politika etkisi dönemin film yönetmenlerini sürgüne gönderdi. Benzeri bir olayda ülkemizde bu olayların yaşandığı döneme denk gelen Yılmaz Güney’e oldu. Üç tane mahkumiyet, ardından cezaevinden kaçtı.

YILMAZ GÜNEY

Güney’in vatandaşlıktan çıkarıldığı 1980’li yıllarda yalnızca Almanya’da satılan Güney filmleri videolarının sayısı 3 milyonun üzerindeydi. Türkiye’de bulundurulması bile yasak olan videolar gizli gizli milyonu aşan insan tarafından seyredildiği tahmin ediliyor.

Üçüncü Dünya ülkeleri dil devrimini yapamamış ve kültürel olarak ortak payda olan bir ulusal kültür yaratmayı başaramamış ülkelerdir. Bu nedenle ulusal bir ortak payda içinde siyasal söylemli ve halkçı bir sinema yoğun olarak yeşerememiştir bu ülkelerde. Türkiye dil devrimini yaşadığı için ve halkın en popüler eğlencesi sinema olduğu için ülkenin bütününe Güney’in filmleri dağılmış, ulusal kültürün önemli eserlerinden birisi olmayı başarmıştır.

Sansüre karşı Yılmaz Güney’in filmleri halkın ilerici kesimlerinin büyük desteğini aldığı için başarıyla mücadele etmiş, Danıştay ve diğer hukuki ve siyasi derneklerin katkılarıyla yaklaşık yirmi yıllık bir dönemde Yılmaz Güney’in filmleri ülkemizde gösterilmiş ve geniş bir siyasal etki yaratabilmiştir. Güney’in filmlerine ilişkin yapımcılardan, devletin kolluk kuvvetlerinden, sağ basından sürekli kısıtlamalar için ciddi bir çaba gösterilmiş, örneğin kimi filmlerini gösteren sinemalar bombalanmış ya da sinema salonlarını zincirini elinde tutan yapımcılar filmlerini göstermeyi reddetmişlerdi. Buna rağmen filmlerin gösterimi için çeşitli yollar bulunmuş ve halkın yoğun ilgisi nedeniyle bu filmler amacına ulaşabilmiştir.

Üçüncü Dünya ülkelerinde filmlerin gösterimlerinin yanı sıra bizzat sanatçılar koğuşturulmuş, sürülmüş ve özel sektör bu tür filmlerin yapılmasını olabildiğince engellemeye çalışmıştır. Bu anlamda Güney’in sineması, hapislik yılları, sıkıyönetim koşulları, özel sektörün engellemeleri, sansür, sağcı terör gibi tüm başlıklardaki engellemelerin ötesine geçmiştir. Sürgünde dahi iki filmini tamamlayabilmiş ve bununla yetinmeyip diğer üçüncü dünya sinemacılarıyla ilişki kurmuş ve onların sürgünde film yapabilmelerini desteklemeye çalışmıştır. Örneğin Üçüncü Dünyanın başarılı sinemacılarından Fernando Solanas’ın Paristeyken çektiği Tangolar filmine açık destek vermiş ve bu sinemacı filmi için Güney’e teşekkürlerini beyaz perdeye taşımıştır.

Güney’in sineması ulusal sınırları aşmıştır; hem dünya sanatçıları nezdinde saygınlık kazanmış, hem de başta Yol (Gören, 1982) olmak üzere dünya genelinde filmlerine erişilebilir bir hale gelmiştir. Bir halk kahramanı olarak Yılmaz Güney yalnızca Türkiye’de değil, bütün üçüncü dünya genelinde bir kimlik kazanabilmiştir. Başta Batılı Dünya olmak üzere, dünya genelinde Yılmaz Güney adı Türkiye Sineması denilince yaklaşık bir yirmi yıl tek başına temsilci halindeydi; bu sırada ya hapisteydi ya da yurttaşlıktan çıkarılmıştı.

Bütün bunların dışında Güney’in sineması kendi ülkesinde pek az sanatçıya nasip olacak denli sevilmiş ve bir sinema olayı olmanın ötesine geçip bir toplumsal olay haline gelmiştir. Bu nedenle Yılmaz Güney’in yalnızca filmleri değil, romanları, öyküleri, mektupları, filmlerinin müzikleri, siyasi mesajları, kendi siyasi-estetik yazıları gibi alanlarda dikkate alındığında bir Üçüncü Dünya Halk Kahramanına dönüşmüş bir sanatçı tipiyle karşılaşıyoruz. Aksi olsaydı, mutlu ve mesut bir şekilde tarihin bir aykırı fenomeni olarak geçmişin sayfalarında unutulmaya terk edilirdi.

UMUT

Cabbar arabacıdır sabah görüntüleri Cabbar arabada uyur, ateş başında ısınmaya çalışanlar vardır. Taksiciler, kebapçılar arasında kapitalizm temsili coca cola tabelası vardır. Polis arabası geçer. Cabbar kalkar, bir sigara yakar, gider Sümerbank tabelasının altına işer. Cabbar Piyango bileti alır hiçbir şey çıkmaz.(umut göstergesidir.)Bunu film boyunca sık sık yapar.

Bahçede uyuyan çoluk çocuk kalabalık ayakları çıplak  bir ailesi vardır Cabbar’ın.  Çocuklar ve Cabbar’ın karısı fakirliklerinin farkındadır, sürekli bir şeylere özeniyor çocuklar bisiklet vs gibi. Cabbar’ın arkadaşı işler iyi gitmiyor diye define arayalım der. Cabbar istemez.O sırada yüksek apartmanlar güzel arabalar önünden geçerler.

Cabbar şehirde sigara almak için arabanın yanından ayrılmıştır ki atlardan birine araba çarpar at ölür. Karakolda polis  Cabbar’ı haksız bulur. Cabbar eve geldiğinde karısı isyandadır.’’Allah Canımı alsa da kurtulsam ‘’

Alacaklılar gelir gider Cabbar’ın atının öldüğünü öğrenince borçlarını ödeyemeyecek diye diğer atını ve arabasını alıp satarlar. Cabbar evdeki satılabilecek eşyaları alır pazarda satar.Elindeki parayı bir yankesici görür çalmaya kalkar Cabbar fark eder ve adamı döver. Bir silah vardır onu satamaz sonra arkadaşıyla silahla soyguna giderler başarısız olurlar.En sonunda Cabbar her taraftan sıkışmıştır ve çaresiz kalmıştır arkadaşının teklifini kabul eder, hocaya giderler define aramaya başlarlar.

Eve 40 lira bırakır on günlük gidiyorum dönünce her şey çok güzel olacak der.Giderler Cabbar sürekli kazı yapar, uykusuz bekler tekrar kazar derin çukurun içindedir artık altınların taş kılığına girmiş olabileceğinden şüphelenir, psikolojisi gün geçtikçe kötüleşir. En son bir yılanı define diye kovalar, çıldırmış gibidir ama yine de hocanın dediklerini yapmaya devam eder. Hoca Cabbar’ın gözlerini bağlar dua etmeye devam etmektedir  Cabbar kuru ağacın altında kollarını açar döner döner…

Üçüncü sinemaya örnek olmakla birlikte Yeşilçam dışı sinema arayışının bir ürünü olan Umut filmi değişime işaret eder . Hurafe ve din sömürüsünün hep varolduğunu gözler önüne serer.

Varolan toplumsal düzenin değişmeye başlamasıyla çaresiz kalıp yapılanlar anlatılmaya çalışılmıştır. Kapitalist sistemin getirdiklerinin aslında umut yerine  umutsuzluğa sebep olması ön plandadır.

Toplumsal olanın belirleyiciliği söz konusudur.

İkinci sekans daha farklıdır çünkü Cabbar’ın kişisel dünyasına da tanık oluruz. Hikayedeki çatışmanın tüm belirleyicileri Cabbar’ın psikolojisiyle sunulur.

Film Türk sinemasında bir dönüm noktası olarak kabul edilir. Sonraki yıllarda, özellikle Yılmaz Güney tarafından peş peşe çevrilecek siyasal filmlerin öncüsüdür. Kullanılan sinema tekniğiyle ve diliyle de hem Yılmaz Güney’in önceki filmlerinden ayrılır, hem de sonrasında başka yönetmenleri etkiler.

Filmin aldığı ödüller

1. 1970 Adana Film Festivali en iyi film, en iyi senaryo, Yılmaz Güney de en iyi erkek oyuncu ödülü aldı.
2. 25. Uluslararası Cannes Film Festivali’nde yarışma dışı gösterildi.
3. Gronoble Film Şenliği’nde Jüri Özel ödülü aldı.
4. Yedinci Sanat Dergisinin Başlangıcından bugüne konusuyla, anlatımıyla ve oyun düzeniyle Ulusal nitelikler taşıyan bütün zamanların en iyi on filmi sıralamasında birinci oldu.
5. 27. Uluslararası Berlin Film festivalinde Genç Filmler Forumu’nda Ağıt, Endişe ve Umut filmleriyle Yılmaz Güney’e Fibresci Ödülü (özel mansiyon) verildi.

Kaynakça:                                                     

• Zahit Atam; Üçüncü Dünya Sineması ve Yılmaz Güney Özelinde Bir Direniş Destanı.
• Karadoğan Ali. (2006). Ankara Üniversitesi Türk Sineması ders notları
• Kıral Erden. (1974). Umut Filminin Ana Çizgileri . Yedinci sanat

The post Üçüncü Sinema “Yılmaz Güney – Umut” appeared first on Sanat Duvarı.

Toplam 287 filmden, en yüksek oyu alan ilk 40 filmin belirlendiği araştırmada, Yılmaz Güney’in yazıp Şerif Gören’in yönettiği ve 1982 Cannes Film Festival’inde büyük ödül Altın Palmiye’yi kazanan ‘Yol’ filmi birinci olurken onu Nuri Bilge Ceylan’ın “Bir Zamanlar Anadolu’da”sı izledi.

Listenin üçüncü sırasında ise “Umut” filmiyle Yılmaz Güney bulunuyor.

Aydınların seçmiş olduğu ilk 10 film şu şekilde:

1. Yol (Şerif Gören, 1982)
2. Bir Zamanlar Anadolu’da (Nuri Bilge Ceylan, 2011)
3. Umut (Yılmaz Güney, 1970)
4. Sevmek Zamanı (Metin Erksan, 1965)
5. Muhsin Bey (Yavuz Turgul, 1987)
6. Masumiyet (Zeki Demirkubuz, 1997)
7. Anayurt Oteli (Ömer Kavur, 1987)
8. Selvi Boylum Al Yazmalım (Atıf Yılmaz, 1977)
9. Susuz Yaz (Metin Erksan, 1963)
10. Sürü (Zeki Ökten, 1978)

The post Aydınların Gözünden Türkiye Sinemasının En İyi 10 Filmi appeared first on Sanat Duvarı.

Akşam haberlerine baktıkça için kararsa da, gelecek hiç gelmeyecek dedirtse de kapağını kaldırdığın bir kitap sana yeni bir dünya sunar bazen… Sığındığın bir liman oluverir bir bakmışsın kütüphaneler… Kendi dünyanı kendin yaratırsın sonra, gerçeğe uyar uymaz o başka… Cesaretin olur hiç olmazsa, başka türlüsünü de düşünebilme cesaretin.

Bazen de hayatın film olmuştur, senaryosuna hiçbir katkıda bulunmadığın ya da bulunamadığın… O vakit atarsın kendini sokaklara, tek başına, başka hayatlara ait  bir film izlemek istersin mesela… Biraz daha sen olarak kalkarsın o koltuktan…

Kimi zaman da bir şiirde yakalayabilirsin aşkı, sevgiyi, dostluğu, barışı, zaferi ve umudu! Bir taraftan “Beni bu güzel havalar mahvetti”[i] dersin bir taraftan “gülümsüyorum”u[ii] eksik etmezsin… Zira mümkün değildir,  başka türlü, ağır gelen yükleri hafifletemezsin.

“Yavaş yavaş ölenler”den[iii] olmamak için sığınmalı sanata! Onu yüceltmeli! Her notada, her sözde biraz daha insanlaşmak kolay iş değildir elbet… Yine de yılmamalı, vazgeçmemeli! Umudu yeşertip çoğaltmalı, paylaşmalı insan.

Sanat’ın bir diğer adı da umut olmalı biraz. Hayatı anlamlandırmak daha da kolaylaşır onunla. “Ciğercinin kedisi”yle “sokak kedisi”nin aynı olmadığı bir devrin hakimiyetinde sanatla nefes alabiliriz ancak.

Elbet sanata dahil olabilmek ya da onu hayatımıza dahil etmenin maliyeti, sanat emekçilerinin hali konuları da gerçekliğin diğer yüzü. Yine de hayatım şenleniyorsa sanat sayesinde, sanat yüzünden derim ben.

[i] Orhan Veli Kanık, “Beni Bu Güzel Havalar Mahvetti”

[ii] Orhan Veli Kanık, “Gülümsüyorum”

[iii] Pablo Neruda, “Yavaş Yavaş Ölürler”

The post Ölümsüzlüğün Sırrı appeared first on Sanat Duvarı.